Ngày 03/08/2026, đại sứ Ukraina tại Anh Valery Zaluzhny, nguyên tổng tư lệnh quân đội (27/07/2021-08/02/2024), đã gây bất ngờ khi tuyên bố « đáng tiếc là chúng ta sẽ không bao giờ được gia nhập » Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO). Phát biểu của ông đi ngược hoàn toàn với mục tiêu được ghi trong Hiến pháp Ukraina và được 69% người dân ủng hộ, nhưng thể hiện đúng thực tế mà Kiev đang trải qua.
Theo một số chuyên gia khi trả lời ban tiếng Ukraina của đài RFI, phát biểu của ông Valery Zaluzhny mở ra ba cuộc tranh luận : tương lai ứng viên NATO của Ukraina, tìm kiếm các bảo đảm an ninh thay thế và vị thế của các ứng cử viên tiềm năng kế nhiệm tổng thống Volodymyr Zelensky.
Gia nhập NATO : Mục tiêu lý tưởng hơn là thực tiễn
Chính ông Valery Zaluzhny từng liên tục khẳng định Ukraina sắp gia nhập NATO. Trong suốt 12 năm, đích thân ông nỗ lực để quân đội Ukraina áp dụng các tiêu chuẩn của NATO. Vậy phát biểu trái ngược hoàn toàn của ông phải được diễn giải như thế nào ?
Trước tiên, các nhà phân tích đều bày tỏ « ngạc nhiên » vì những phát biểu như vậy lại xuất phát từ một đại sứ Ukraina do tổng thống Volodymyr Zelensky bổ nhiệm và đi ngược hoàn toàn với « mục tiêu chính thức của Ukraina » rằng họ « sẽ làm hết sức để có thể gia nhập NATO », theo khẳng định của nhà chính trị học Olexiy Haran khi trả lời RFI ban tiếng Ukraina.
Quảng cáo
Đằng sau phát biểu này có thể là « sự thất vọng cá nhân » của ông Valery Zaluzhny sau nhiều năm Kiev nỗ lực hợp tác với NATO. Đối với ông, mô hình hoạt động của Liên minh không còn thích ứng với các cuộc xung đột đương đại, vẫn bị mắc kẹt trong những học thuyết kế thừa từ Thế Chiến II.
Tìm vị thế của Ukraina trong liên minh phòng thủ châu Âu
Một luồng ý kiến khác cho rằng phát biểu này có thể là một « lời khiêu khích » các đồng minh phương Tây nhằm « thu hút sự chú ý của họ đến thực tế chiến tranh » trong lúc các nước thành viên NATO « không bảo đảm được an ninh cho (Ukraina) trong NATO, thậm chí chưa sẵn sàng nói đến chuyện đó », theo nhận định của Olexiy Haran. Ruslan Bortnik, chuyên gia về chính trị Ukraina, cũng không loại trừ nỗ lực « gây áp lực đối với NATO » vào lúc Ukraina đang thiếu tên lửa, cần nhiều hỗ trợ quân sự và tài chính hơn.
Trong bối cảnh không thể gia nhập ngay NATO, Ukraina cũng có thể nhắm đến một vị trí quan trọng trong kiến trúc an ninh mới của châu Âu : Lực lượng Viễn chinh Hỗn hợp (The Joint Expeditionary Force - JEF). Lực lượng do Anh Quốc đứng đầu gồm 10 nước châu Âu (Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Iceland, Latvia, Litva, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển), hoạt động độc lập với NATO và tập trung vào các khu vực chiến lược như Biển Baltic, Biển Bắc, Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương. Từ tháng 11/2025, Kiev trở thành « đối tác tăng cường » bên ngoài đầu tiên của lực lượng này và đóng góp kinh nghiệm thực chiến, tiến bộ về sản xuất drone... Theo chuyên gia Ruslan Bortnik, « có lẽ mục tiêu sẽ là tạo ra một cái gì đó mới, bổ sung thêm và được thiết kế riêng cho cuộc khủng hoảng Ukraina ».
Lấy lòng chính quyền Trump để được ủng hộ nếu đàm phán với Nga ?
Cuối cùng, lời chỉ trích NATO của đại sứ Ukraina tại Anh phải chăng là một chiến thuật mới để xích lại gần với lập trường của chính quyền Trump, vốn vẫn phản đối việc NATO kết nạp ngay Ukraina ? Chuyên gia Bortnik cho rằng đây cũng là cách để ông Valery Zaluzhny trở nên « dễ chấp nhận » hơn trong mắt Washington khi có các cuộc đàm phán hòa bình với Nga và sự ủng hộ của Mỹ mang tính quyết định.
Như vậy, vai trò của cựu tổng tư lệnh quân đội Ukraina cũng được nâng cao, trong bối cảnh ông thường xuyên được coi là một đối thủ tiềm năng của Volodymyr Zelensky, cho dù chừng nào còn trong tình trạng chiến tranh và thiết quân luật thì Ukraina không thể tổ chức bầu cử tổng thống. Tuy nhiên, Ruslan Bortnik cho rằng với tỷ lệ ủng hộ khoảng 73% theo một cuộc thăm dò hồi tháng Sáu, ông Valery Zaluzhny đang xây dựng vị thế quốc tế : Một nhân vật có khả năng đối thoại với Washington và tham gia vào một giải pháp đàm phán cho cuộc xung đột.
